Dzieła Karola Szymanowskiego Stabat Mater z 1926 roku oraz powstały cztery lata później hymn Veni Creator powiązane są ze sobą stylistycznie i należą do tego samego nurtu twórczości zwanego powszechnie „narodowym”. O ile podjęcie pracy nad średniowieczną sekwencją wielkopostną Stabat Mater było wyrazem świadomego duchowego i artystycznego zaangażowania kompozytora, przynosząc efekt w postaci jednego z niekwestionowanych arcydzieł muzyki polskiej, to Veni Creator, do tekstu Stanisława Wyspiańskiego – pełnej patriotycznych uniesień parafrazy łacińskiego hymnu kościelnego – pisany był jako utwór okolicznościowy i w oczach samego twórcy nie znalazł uznania, a dziś jego wykonania nie należą do częstych.
Styl wybitnej polskiej kompozytorki XX wieku Grażyny Bacewicz pod koniec jej życia uległ zaskakującej przemianie, nawiązując do rozwijającego się w latach sześćdziesiątych sonoryzmu – nurtu awangardowego skupionego na eksperymentalnych poszukiwaniach w zakresie czystej brzmieniowości. W tym duchu w 1963 roku powstał II Koncert wiolonczelowy. Dzieło eksponuje nieoczywiste i zaskakujące brzmienia orkiestry w formie mozaikowo zestawionych plam barwnych, podczas gdy partia wiolonczeli, wg słów kompozytorki „jest nitką wiążącą całą muzykę w jakiś [nadrzędny] sens”.
Wojciech Kilar należy do największych indywidualności polskiej muzyki XX wieku, a jego poemat symfoniczny Krzesany z roku 1974 pozostaje kompozycją najbardziej rozpoznawalną i najsilniej kojarzoną z warsztatem śląskiego mistrza. Niedługo po powstaniu utwór obwołany został sztandarowym dziełem nowego nurtu muzyki polskiej, która po okresie radykalnych poszukiwań i awangardowych eksperymentów powraca do dialogu z szeroką publicznością. To błyskotliwe, żywiołowe i barwne dzieło nie ukrywa silnych związków swego twórcy z tradycją muzyki podhalańskiej.
Robert Losiak
