Zamiłowanie Hectora Berlioza do teatru i wrażliwość na poezję były powszechnie znane. Tristia (dosłownie Żale) op. 18 na chór i orkiestrę, choć swym tytułem nawiązujące do zbioru elegii Owidiusza, w rzeczywistości odwołują się do dzieł literackich innych autorów. Zostały zarazem potraktowane przez kompozytora jako muzyczne kartki z pamiętnika. Zbiór otwiera Medytacja religijna do słów wiersza Thomasa Moore’a, przy której kompozytor postawił datę „Rzym, 4 kwietnia 1831”, potem zaś następują Śmierć Ofelii („Londyn, 4 lipca 1848”) i Marsz żałobny do ostatniej sceny „Hamleta” („Paryż, 22 września 1848”). Kto przeczytał Pamiętniki kompozytora lub sięgnął po opasłe tomy jego korespondencji, bez trudu skojarzy te daty z wydarzeniami z jego życia: pobytem stypendialnym w Villa Medici oraz z historią obsesyjnej fascynacji irlandzką aktorką, wybitną odtwórczynią ról szekspirowskich Harriet Smithson (pierwszą żoną artysty). Choć uczucie z czasem przeminęło, w roku 1848 poświęcił mu jeszcze te dwa „muzyczne epitafia”. Noce letnie op. 7 na głos i orkiestrę, będące bardzo sugestywnym umuzycznieniem sześciu liryków zaprzyjaźnionego z Berliozem Théophile’a Gautiera, pisał już podobno z myślą o swej drugiej żonie, śpiewaczce Marii Recio.
Otwierającą drugą część koncertu Uwerturę „Karnawał rzymski” op. 9 uznać można za pozostałość po odrzuconej przez paryską publiczność operze Berlioza Benvenuto Cellini (1833), z której wybranych motywów budowana jest symfoniczna narracja tego dzieła. Zgodnie z tytułem muzyka ilustruje żywiołową zabawę zapustną mieszkańców Wiecznego Miasta. Muzyka do baletu Les Biches (Łanie) Francisa Poulenca (1924) powstała na zamówienie Siergieja Diagilewa, twórcy i impresaria Baletów Rosyjskich. Treść baletu stanowi salonowe spotkanie grupy arystokratycznej młodzieży, wypełnione nie zawsze niewinnymi igraszkami.
Grzegorz Zieziula
