Choć współcześnie trudno wyobrazić sobie wirtuoza skrzypiec, który nie powracałby regularnie do monumentalnego, określonego wręcz królem gatunku, Koncertu D-dur op. 61 Ludwiga van Beethovena, kompozycja dość długo czekała na szersze zainteresowanie wśród wykonawców i słuchaczy. Zastanawiano się, jak dalece do chłodnego przyjęcia dzieła mógł przyczynić się sam kompozytor, który niemal do ostatniej chwili wprowadzać miał poprawki. Pierwsze pełne sukcesu wykonanie odbyło się dopiero po śmierci autora, z udziałem genialnego, dwunastoletniego skrzypka Josepha Joachima. Dyrygował Felix Mendelssohn-Bartholdy, który przeszedł do historii głownie jako wielki propagator muzyki Johanna Sebastiana Bacha. Rosnące zainteresowanie spuścizną lipskiego kantora zaowocowało powstaniem licznych orkiestrowych transkrypcji jego solowych utworów, między innymi chorałów organowych. Pod silnym wpływem Bacha pozostawało również wielu kompozytorów XX wieku, w tym jego rodak Paul Hindemith. Trzyczęściowa Symfonia „Mathis der Maler” – włączona później do opery pod tym samym tytułem – nawiązuje do jeszcze dawniejszych czasów. Bohaterem dzieła jest renesansowy malarz Matthias Grünewald. Kolejne części cyklu sugestywnie ilustrują sceny uwiecznione na jego słynnym ołtarzu z Isenheim. Na średniowiecznych legendach opiera się z kolei libretto Lohengrina Richarda Wagnera. Preludium do pierwszego aktu tej opery zabrzmi na początku koncertu.

Bartłomiej Gembicki