Fascynujące Wariacje Enigma op. 36 Edwarda Elgara ugruntowały sławę brytyjskiego twórcy. Utwór powstał w 1899 roku i składa się z tematu oraz czternastu wariacji, z których każda jest muzycznym portretem jednej z osób z kręgu przyjaciół kompozytora. Tytułowa „zagadka” nawiązuje do ukrytej melodii tematu, której Elgar nigdy wprost nie ujawnił (prowokując niezliczone domysły, trwające do dziś). Bogata orkiestracja i wyrazisty charakter poszczególnych wariacji (z podniosłym, hymnicznym Nimrodem, nr 9) sprawiają, że dzieło pozostaje jednym z najbardziej niezwykłych przykładów symfonicznej wyobraźni przełomu XIX i XX wieku.
Swoistą „enigmą” – bo utworem, którego jeszcze nie znamy i który budzi naszą ciekawość – będzie także prawykonanie dzieła Pawła Malinowskiego, napisanego na zamówienie Filharmonii Narodowej. Kompozycje urodzonego w 1994 roku twórcy wykonywano m.in. na festiwalach Warszawska Jesień, Sacrum Profanum czy Musica Electronica Nova, a w 2016 roku zdobył on pierwszą nagrodę w Konkursie Młodych Kompozytorów im. Tadeusza Bairda. Muzyka Pawła Malinowskiego to często intelektualna gra z pamięcią i „zastanymi” obiektami dźwiękowymi, w której kompozytor z dystansem i nierzadko z ironią przetwarza elementy popkultury oraz muzyki przeszłości w nową, wielowarstwową narrację.
Dmitrij Szostakowicz napisał II Koncert fortepianowy F-dur jako prezent dla swojego syna, pianisty Maksima. W przeciwieństwie do wielu przepełnionych nastrojami tragizmu i heroizmu dzieł rosyjskiego mistrza, to wyróżnia się pogodnym charakterem. Trzyczęściowa kompozycja łączy błyskotliwą wirtuozerię z przejrzystą formą, a jej środkowa część – pełna nostalgicznego liryzmu, który zdaje się nieść kolejną tajemnicę: nieujawnioną, programową opowieść – należy do najpiękniejszych kart twórczości kompozytora.
Piotr Maculewicz
