Brawurowy technicznie, ale też efektowny muzycznie Kaprys a-moll na skrzypce solo op. 1 nr 24 Niccola Paganiniego szybko zdobył popularność i stał się tematem opracowań, podejmowanym przez najwybitniejszych kompozytorów. Program koncertu stwarza okazję konfrontacji dwóch nieodległych w czasie, ale wyraźnie odmiennych wizji utworu, przeznaczonych na fortepian z orkiestrą. O ile Rapsodia Siergieja Rachmaninowa przedstawia Kaprys Paganiniego w późnoromantycznej oprawie, nie stroniącej od gwałtownego patosu, ale też głębokiego liryzmu, Witold Lutosławski w swoich Wariacjach nadaje mu motoryczny, modernistyczny rys zaprawiony sarkazmem. Konfrontacja obu dzieł jest także wyzwaniem wykonawczym najwyższej rangi, możliwym do podjęcia tylko przez dojrzałych artystów, do jakich bez wątpienia należy działająca w Niemczech rosyjska pianistka Anna Vinnitskaya, od lat współpracująca z Krzysztofem Urbańskim, wybitnym interpretatorem muzyki XX wieku.
Można powiedzieć, że baletowa historia Romea i Julii, jaką w latach trzydziestych XX wieku stworzył Siergiej Prokofiew, jest także formą wariacji – na temat najbardziej chyba znanej w dziejach miłosnej opowieści. Dzięki nowoczesnej, niepozbawionej − jak to u Prokofiewa − rysu groteski, a nawet drapieżności muzyce, która równocześnie potrafi być liryczna i delikatna, Szekspirowski dramat zyskuje uaktualnienie, a może też pewien rodzaj dystansu. Muzyka jednego z najważniejszych dzieł w historii baletu szybko zdobyła popularność do tego stopnia, że rosyjski mistrz opracował na jej podstawie trzy suity orkiestrowe, które stały się podstawą wyboru fragmentów zaprezentowanych podczas koncertu.
Robert Losiak
