Dwa dzieła wieczoru układają się w opowieść o granicach ludzkiego doświadczenia − między rozpadem jednostki a przeczuciem kresu świata, między brutalną codziennością a metafizycznym wyciszeniem. To muzyka, która nie unika pytań najtrudniejszych, lecz nadaje im formę intensywnego, wzruszającego przeżycia, przypominając, że właśnie w takich momentach sztuka najpełniej odsłania swój katartyczny sens.
Twórczość Gustava Mahlera silniej i bardziej bezpośrednio niż u wielu innych kompozytorów rezonowała ze sferą jego osobistych doświadczeń i refleksji – zwłaszcza tych odnoszących się do spraw ostatecznych. W ostatniej ukończonej symfonii, Dziewiątej, chciano widzieć pożegnanie ze światem, swoisty testament kompozytora, który nie dożył jej prawykonania. Sam autor zapewne nie miał tej intencji, ale przedwczesna śmierć w wieku 50 lat zdeterminowała takie postrzeganie dzieła, pełnego aluzji i symboli oraz silnie skontrastowanych emocji. Zawiera ono też ukryte nawiązania do wcześniejszych symfonii i pieśni (m.in. przejmujący cytat z Kindertotenlieder w zakończeniu).
Opera Wozzeck Albana Berga to jedno z najważniejszych dzieł XX wieku − poruszająca opowieść o zwykłym człowieku uwikłanym w brutalne okoliczności, która – choć mroczna – fascynuje niezwykłą siłą wyrazu i sugestywną orkiestracją. Prowadzi słuchacza przez gęstą, filmowo plastyczną narrację, w której każdy dźwięk ma znaczenie, a muzyka potrafi być niepokojąca i hipnotyzująco piękna zarazem. Na potrzeby koncertowe dyrygent Hermann Scherchen poprosił kompozytora o koncertowe opracowanie Trzech fragmentów z opery „Wozzeck” na głos i orkiestrę. W odpowiedzi Berg nie tylko skondensował dramat, ale też wyeksponował jego kontrasty i mistrzostwo orkiestracji, tworząc autonomiczny utwór, który często powraca w programach koncertowych.
Piotr Maculewicz
